تب صنعت نفت، بالا یا پایین؟

اتفاقی که 10 سال و با­وجود این همه تنش جهانی روی نداد، اکنون به­ واسطه­ تشریف ­فرمایی یک ویروس، گریبان اقتصاد جهانی را گرفته است. چرا؟ زیرا در قلمرو یکی از غول های اقتصادی جهان یعنی چین، دیده به جهان گشود.

براساس گزارش فوریه 2020 بازار نفت  در  وب سایت تحلیلی IEA، تقاضای جهانی نفت خام در سه ماهه نخست سال میلادی جاری، به خاطر شیوع کرونا و شکستگی کمر اقتصاد چین، 435 هزار بشکه در روز  کاهش یافته در حالیکه همین وب سایت معتبر، افزایش 365 تا 825 هزار بشکه در روز را برای همین برهه زمانی پیش بینی کرده بود.

در اوپک هم که به دلیل  خروج اکوادور، قطر و اندونزی علاوه بر مشکلات ونزوئلا و لیبی، در حال از دست دادن تدریجی قدرت خود است، 13 عضو در ژانویه،  28.35میلیون بشکه نفت در روز تولید کرده‌اند که 460 هزار بشکه در روز از ماه دسامبر کمتر است. کاهش عرضه نفت به علت شیوع ویروس کرونا که تقاضا برای نفت را نیز  کاهش داد، باعث کاهش  قیمت  آن به کمتر از 60 دلار در هر بشکه شد.

اوپک و هم­‌پیمانانش که اوپک پلاس خوانده می‌­شوند، توافق کردند تا تولید را به میزان 500 هزار بشکه دیگر از ابتدای ژانویه کاهش دهند. سهم اوپک از این میزان کاهش جدید 1.17 میلیون بشکه در روز است که توسط اعضاء آن به جز ایران، لیبی و ونزوئلا اجرا می شود. شاید بشود افزایش سطح تولید نفت آمریکا از طریق حفاری افقی و شکاف هیدرولیک را یکی از دلایل مهم  کاهش سهم اوپک در بازارهای جهانی دانست.این کشور به عنوان بزرگترین تولید کننده نفت خام ، در ده سال اخیر با پشت سر گذاشتن غول‌های نفتی چون عربستان سعودی و روسیه، 13 درصد از سهم بازار جهانی را در دست گرفته است.

اما وزیر نفت کشورمان می گوید که از تاثیر کرونا بر کاهش تقاضای نفت غافلگیر نشده و این، امری عادی است. بیژن زنگنه از عادی بودن روال تولید نفت خام در کشور نیز خبر داده و به دلیل خاص بودن شرایط، آمار تولید نفت خام را اعلام نمی­کند. پرسش این است، تب صنعت نفت ایران بالا نرفته است؟

با این کاهش قابل توجه قیمت نفت که با برنامه اوپک پلاس تا حدودی کنترل شد، منابع مالی- ارزی کشور دچار مشکل خواهد شد. چین به عنوان شریک تجاری ما، حال و روز خوبی ندارد. مبادلات تجاری ما با این کشور در سال 2019، کاهش 35 درصدی را نسبت به سال 2018 داشته است و اکنون با ممنوعیت واردات بیش از هزار و 500 قلم کالا از چین، رابطه تجاری ایران و این کشور در سال 2020 نیز کاهش چشمگیری خواهد داشت. این کاهش اما نوید­بخش است و  می­تواند موجبات تقویت تولید ملی و ارز­آوری کلان را در آینده­ای نزدیک  فراهم آورد.

از آنجائیکه بخش عظیمی از تولید نفت خام کشور، مصرف داخلی یا به اصطلاح پالایشگاهی دارد، با کاهش نرخ ترانزیت هوایی، دریایی و زمینی در حوزه های حمل و نقل عمومی و صنایع  بالا، میان و پایین دستی  به ویژه گردشگری و هتلداری، می تواند در آینده ی نزدیک، اقتصاد کشور را با مشکلات جدی مواجه سازد.

اقتصادی که به نفت گره خورده بود را می شد با اقتصاد توریسم-محور و در فصل بهار تقویت کرد اما افسوس که این فرصت را نیز کرونا از پای انداخت و اکنون گردش و گردشگری یک تهدید به­ شمار می آید. فقط امیدوارم که فعالان این بخش از شرکت های هواپیمایی تا کافه و رستوران­داران، با اندکی صبر و امید­افزایی، نیروی انسانی شاغل در این عرصه را تا زمان گرم شدن مجدد تنور توریسم، حفظ کرده و تنها نگرانی همه، گذر از این بحران جهانی باشد.

صنعت نفت ایران در حال حاضر نیروی محرک اصلی اقتصاد کشور است و علی رغم تحریم ­های موجود، تاکنون عملکردی قابل توجه و درخور­تحسین داشته است. امید که با برنامه ­ریزی دقیق و اجرای دستورالعمل­های بهداشتی در سایر تاسیسات فرآیندی این صنعت عظیم و سایر صنایع خرد و کلان کشور، تب بالا، گریبان اقتصاد کشور را نگیرد.

مدیر مسوول /آرام رشوند آوه